Far Elektrik Kablolarının Kontrol ve Onarım Rehberi

Farlarımdan biri bir gece yolda birden söndüğünde ilk düşüncem "ampul gitti" olmuştu. Yedek ampulü taktım, yine yanmadı. Ertesi gün gün ışığında kaputu açıp bakınca sorunun ampulle hiç ilgisi olmadığını gördüm: far soketine giden kablonun kılıfı, motor bloğuna değdiği noktada erimiş, bakır teller açığa çıkmıştı. O gün bir şey öğrendim — far kablo kontrolü, ampul değiştirmekten çok daha önce gelmesi gereken bir alışkanlık.

Bu iş için elektrikçi olmanız gerekmiyor. Elimde sadece bir el feneri, bir çift ince eldiven ve zamanla aldığım basit bir multimetre var. Yıllar içinde fark ettim ki kabloların bozulması genelde sessiz olmuyor; önce farın parlaklığı düşüyor, sonra titremeye başlıyor, en sonunda tamamen sönüyor. Bu uyarıları okumayı öğrenirseniz, hem cebiniz hem aracınız kazanıyor.

Far Kablolarını Nasıl Kontrol Ediyorum?

Kontrole başlamadan önce her zaman kontağı kapatıp akü eksi kutup başını sökerim. Far devresinde çalışırken kısa devre yapmak, sigortadan çok daha pahalı şeyleri yakabiliyor. Aküye dokunacaksanız akümülatör bakımı konusunda anlattığım temel kuralları da hatırlamanız iyi olur; kutup başı gevşek bir araçta far arızası aramak boşa kürek çekmek gibidir.

Gözle muayene: en çok işe yarayan adım

Arızaların büyük kısmını sadece bakarak buluyorum. Far soketini yavaşça geri çekip kablo demetini elimle 20-30 santim boyunca takip ediyorum. Şunlara bakıyorum:

• Kılıf çatlakları: Özellikle motor tarafına yakın kısımlarda ısı, plastiği sertleştirip kırılgan hale getiriyor. Kabloyu hafifçe bükünce kılıf "kabuk gibi" dökülüyorsa değişmesi gerekiyor.
• Sürtünme izleri: Kablonun sac kenarına, radyatör braketine ya da bir vidaya değdiği yerlerde parlak bir aşınma çizgisi oluşur. Bugün sadece kılıf sıyrılmıştır, üç ay sonra bakır tel şaseye vurur.
• Yeşil-beyaz tozlanma: Soket pinlerinde oksitlenme varsa direnç artar, far sararır. Bu tozu gördüğüm her yerde temizlik yaparım.
• Erime ve kararma: Soketin plastiği kahverengileşmişse orada uzun süre ısınma olmuş demektir. Böyle bir soketi temizlemeye çalışmam, doğrudan yenisiyle değiştiririm.

Kabloyu elle yoklama testi

Farı yakıp kablo demetini elimle nazikçe oynatırım. Işık titriyor, kesiliyor ya da parlaklık değişiyorsa kopukluk ya da temassızlık o bölgededir. Bu basit hareket bana defalarca, saatlerce arayacağım noktayı otuz saniyede gösterdi. Aynı testi far ayarlama işlemi öncesinde de yaparım; titreyen bir farı ayarlamaya çalışmak anlamsız.

Multimetreyle ölçüm

Gözle bir şey bulamazsam ölçüme geçerim. Multimetreyi DC voltaj kademesine alıp far açıkken soketin besleme ucu ile şase arasını ölçerim. Akü voltajı 12,5 volt civarındayken sokette 10-11 volt görüyorsam arada bir direnç var demektir; kablo içinde kısmi kopukluk, oksitlenmiş ek yeri ya da yorgun bir soket. Şase ucunu ölçmek de önemli: şase kablosu ile gövde arasında 0,3 voltun üzerinde fark varsa şase noktası pas tutmuştur, sökülüp zımparalanması gerekir. Süreklilik (ohm) kademesinde ise kabloyu iki uçtan ölçüp içeride kopuk olup olmadığını anlarım.

Onarım: Nerede Kendim Yapıyorum, Nerede Durup Ustaya Gidiyorum?

Küçük onarımları kendim yapıyorum, ama sınırı bilmek bu işin yarısı. Far kablosu basit bir kablo değil; yanlış onarılmış bir ek yeri sadece farı söndürmez, motor bölmesinde yangına kadar gider.

Sıyrılmış kılıfı doğru şekilde onarma

Bakır tel sağlam, sadece kılıf zedelenmişse önce yüzeyi temizleyip kuruturum. Sonra makaron (ısıyla daralan hortum) geçirip bir ısı tabancasıyla oturtururum. Elimde makaron yoksa kaliteli izole bant kullanırım ama bunu geçici çözüm sayarım; motor sıcaklığında bant zamanla açılıp yapışkanını akıtır. Onarılan bölgeyi mutlaka plastik kablo bağıyla, temas ettiği metalden uzağa sabitlerim. Sorunun kaynağı sürtünmeyse ve kabloyu aynı yerde bırakırsanız üç ay sonra aynı noktada buluşuyorsunuz.

Kopmuş kabloyu ekleme

Kablo tamamen kopmuşsa iki yolu var: lehim ya da izoleli manşon (bütt konnektör). Lehimi tercih ediyorum çünkü teması en sağlam o veriyor; üstüne mutlaka makaron çekiyorum. Kesinlikle yapmadığım şey, iki teli birbirine burup üzerine bant sarmak. O ek yeri titreşimle gevşer, ısınır, kararır. Ek yaparken kesitin aynı kalınlıkta olmasına dikkat ederim; ince kabloyla yapılan ek, farın çektiği akımda ısınır.

Ne zaman elimi çekiyorum

Şu üç durumda kendim uğraşmıyorum: kablo demetinin içinde birden fazla kablo erimişse, arıza far anahtarına veya röleye kadar uzanıyorsa, ya da sigorta değiştirdikten sonra yeni sigorta hemen atıyorsa. Sigortanın tekrar tekrar atması "bir yerde şaseye kaçak var" demektir ve bunu körlemesine aramak yerine devre şemasıyla çalışan birine bırakmak daha akıllıca. Bir de sürekli daha yüksek amperli sigorta takma alışkanlığından uzak durun — sigorta zayıf halkadır, öyle kalması gerekir.

Kontrol Aralığı ve Küçük Bir Tavsiye

Ben far kablolarına yılda iki kez, kışa girerken ve bahar başında bakıyorum. Yağmurlu ve tuzlu yol koşulları soketleri hızlı yoruyor. Bunu lastik basıncı, motor yağı, soğutma suyu ve cam yıkama suyu gibi rutin kontrollerin yanına ekledim; kaput açıkken beş dakikadan fazla sürmüyor.

Ampulü değiştirmeden