Araç Bataryası Voltajı Nasıl Kontrol Edilir

Bir kış sabahı arabam çalışmadığında ilk düşündüğüm şey "yakıt bitti mi?" olmuştu. Meğer sorun çok daha basitmiş: akü bitmiş. O gün bir komşumun bagajından çıkardığı küçük multimetreyle iki kabloyu akünün başlarına dokundurup "10,9 volt, bu akü gitmiş" demesi bana çok şey öğretti. O günden sonra evde bir multimetre bulunduruyorum ve mevsim değişimlerinde araç bataryası voltaj ölçme işini kendim yapıyorum. Gerçekten beş dakikalık bir iş ve yolda kalıp çekici beklemekten çok daha keyifli.

Bu rehberde, hiç elektrikle uğraşmamış birinin bile rahatça yapabileceği şekilde anlatıyorum: hangi aleti alacaksınız, kabloları nereye tutacaksınız, ekranda gördüğünüz sayı ne anlama geliyor. Motor yağı seviyesi kontrolü ya da lastik basıncı ölçümü kadar rutin hale gelebilecek bir alışkanlık bu.

Ölçüme Başlamadan Önce Bilmeniz Gerekenler

İlk denememde multimetreyi yanlış kademeye almış, ekranda "1" görüp aküyü ölü sanmıştım. Bu yüzden hazırlık kısmını atlamamanızı öneriyorum; ölçümün doğruluğu neredeyse tamamen buna bağlı.

Gerekli Alet: Basit Bir Multimetre Yeter

Pahalı bir cihaza ihtiyacınız yok. Üzerinde DC voltaj (V ile düz çizgi ve altında noktalı çizgi olan sembol) kademesi bulunan, 20 volt ölçüm aralığı olan en sade dijital multimetre işinizi görür. İki adet prob kablosu gelir: kırmızı ve siyah. Kırmızı kabloyu cihazın "V" veya "VΩmA" yazan girişine, siyah kabloyu "COM" yazan girişine takıyorsunuz. Kademe düğmesini de DCV 20 konumuna alıyorsunuz. Ölçüm aralığı otomatik olan modellerde sadece DCV seçmek yeterli.

Aracı Doğru Duruma Getirmek

Anlamlı bir sonuç için akünün "dinlenmiş" olması gerekiyor. Yani aracı sürdükten hemen sonra ölçerseniz alternatörün taze şarjı yüzünden değer gerçekte olduğundan yüksek çıkar. Ben şu sırayı takip ediyorum:

1. Kontağı tamamen kapatıyorum, anahtarı çıkarıyorum.
2. Farlar, radyo, klima, iç aydınlatma kapalı olsun diye kontrol ediyorum.
3. Mümkünse aracı en az yarım saat, ideal olarak bir gece boyunca beklettikten sonra ölçüyorum.
4. Kaputu açıp aküyü buluyorum. Bazı araçlarda akü bagajda veya koltuk altında olabiliyor; yerini bulamazsanız kullanım kılavuzuna bakın.

Güvenlik: Abartıya Kaçmadan Ama Dikkatli

12 volt sizi çarpmaz, korkmanıza gerek yok. Ama akü içinde asit var ve kutup başlarını metal bir cisimle birbirine değdirirseniz kıvılcım çıkar. Bu yüzden yüzük ve saati çıkarıyorum, elimde tornavida gibi bir şey varken akünün üzerine eğilmiyorum. Kutup başlarında beyaz-mavi pudra gibi bir oksitlenme görürseniz eldiven takın; o tozu çıplak elle silmek hoş değil. Akümülatör bakımı tarafında bu oksitlenmenin nasıl temizlendiğini ayrıca anlatıyorum.

Ölçümü Yapmak ve Sayıyı Yorumlamak

Asıl iş burada başlıyor. Kablo tutmak on saniye sürüyor; önemli olan ekrandaki sayının ne dediğini anlamak.

Probları Nereye Dokunduruyoruz

Akünün üzerinde iki kutup başı var: + (artı, genelde kırmızı kapaklı) ve − (eksi, siyah). Kırmızı probu artıya, siyah probu eksiye dokunduruyorsunuz. Kabloların bağlandığı vidalı kısma değil, doğrudan kurşun kutup başının metaline temas ettirmeye çalışın; boya veya oksit tabakası üzerinden ölçüm yaparsanız değer düşük çıkar. Probu hafifçe bastırıp iki saniye bekleyin, sayı sabitlenince okuyun. Yanlışlıkla probları ters tutarsanız hiçbir şey olmaz, sadece ekranda eksili bir değer görürsünüz.

Değerler Ne Anlatıyor

Motor kapalıyken, dinlenmiş bir akü için kabaca şu tabloyu kullanıyorum:

Aradaki farkların ne kadar küçük olduğuna dikkat edin: 12,6 ile 12,0 arasındaki 0,6 volt, şarjın neredeyse tamamı demek. Bu yüzden "12 var zaten, sorun yok" diye düşünmek yanıltıcı.

Motor Çalışırken Yapılan İkinci Ölçüm

Ben iki ölçümü birlikte yapıyorum. Motoru çalıştırıp aynı noktalardan tekrar ölçtüğünüzde 13,7 – 14,7 volt arası bir değer görmelisiniz. Bu, alternatörün aküyü şarj ettiğini gösterir. Eğer motor çalışırken değer hâlâ 12,5 civarındaysa şarj sistemi çalışmıyor demektir; akü ne kadar yeni olsa da bir süre sonra biter. Tersine 15 voltun üzerini görürseniz aşırı şarj var, bu da akünün suyunu kaynatıp ömrünü kısaltır. Her iki durumda da bir elektrikçiye gitmek gerekiyor.

Bir de şu pratik testi seviyorum: motoru çalıştırırken probları takılı tutup marş anındaki en düşük değeri izlemek. Marş sırasında voltajın 9,6 voltun altına düşmesi, akünün yük altında dayanamadığını gösterir. Vo