Far Işın Yüksekliğinin Ölçülmesi ve Düzeltilmesi

İlk kez gece yolunda karşıdan gelen bir sürücünün bana selektör yaptığında ne yaptığımı hatırlıyorum: yolun kenarına çekip farlarıma baktım, ikisi de yanıyordu, ampuller sağlamdı, camlar temizdi. Ama sorun ampulde değildi; farlarım gereğinden yukarı bakıyordu. O gece öğrendiğim şey şu oldu: bir farın yanması yeterli değil, nereye baktığı da en az o kadar önemli.

Işın yüksekliği, farın ürettiği aydınlık alanın yol üzerinde nereye düştüğünü tanımlar. Çok aşağıysa yeterince ileriyi göremezsiniz, virajı geç fark edersiniz. Çok yukarıysa karşıdan gelenin gözünü alırsınız ve asfalt yerine ağaçların üstünü aydınlatırsınız. Aradaki fark bazen bir iki santimdir ama sürüş güvenliğinde etkisi büyüktür. İyi haber şu: garaj duvarı, bir metre ve tebeşirle bu işi kendi başınıza ölçebilirsiniz. Aşağıda kendi yöntemimi baştan sona anlatıyorum.

Ölçüm Öncesi Hazırlık ve Duvara İşaretleme

Bu işin en can sıkıcı yanı, aracın duruşundan kaynaklanan hatalar. Ölçümü baştan doğru kurmazsanız sonradan yaptığınız ayar da yanlış olur. Ben ilk denememde bagajda bir çuval kum varken ölçüm yaptım ve sonucu haftalarca yanlış sandım.

Aracı doğru koşullara getirmek

Ölçümden önce şunları hallediyorum:

Düz, eğimsiz bir zemin bulun. Garaj girişleri genelde suyun akması için eğimlidir, dikkat edin.
Bagajı boşaltın, arka koltuktan ağır eşyaları çıkarın. Sadece normalde araçta duran stepne ve takım kalsın.
Yakıt deposu yarım civarındaysa idealdir; boş depo arka aksı yükseltir.
Lastik basınçlarını kontrol edin. Bir teker eksik basınçlıysa araç o tarafa yatar ve far da yatar. Lastik basıncı kontrolü bu iş için de bir ön koşul aslında.
Sürücü koltuğuna kendi ağırlığınızda biri oturursa ölçüm gerçek kullanım koşuluna daha yakın olur. Ben genelde tek başıma çalıştığım için bu adımı atlıyorum ama farkı bilerek atlıyorum.
Aracı hafifçe sağa sola sallayın, süspansiyon otursun.

Duvar mesafesi ve referans çizgileri

Aracı düz bir duvara, farların ön yüzü duvardan yaklaşık 3 metre uzakta olacak şekilde yaklaştırıyorum. Sonra şu ölçüleri alıyorum:

Far merkez yüksekliği: Metreyle far camındaki en parlak noktanın (ampul merkezinin hizası) zeminden yüksekliğini ölçün. Diyelim 65 cm çıktı.
Yatay referans çizgisi: Duvara, zeminden 65 cm yükseklikte bant veya tebeşirle yatay bir çizgi çekin. Bu, far merkezi hizasıdır.
Dikey merkez çizgileri: Sol ve sağ farın merkezlerini duvara dik olarak yansıtın. Aracın tam ortasını da işaretlerseniz simetriyi kontrol etmek kolaylaşır.
Hedef çizgisi: Yatay çizginin biraz altına ikinci bir çizgi çekin. 3 metrede genellikle 3 cm civarı bir düşüş makul bir başlangıçtır; birçok araç etiketinde farın eğimi yüzde olarak yazar (örneğin %1, 10 metrede 10 cm düşüş demek). Kaputun altındaki veya kapı çerçevesindeki etikete bakın, varsa üretici değerine uyun.

Işın desenini okumak

Kısa farları yakıp duvara bakınca göreceğiniz şey düz bir daire değil, üstü kesik bir aydınlık alandır. Bu keskin üst sınıra kesme çizgisi denir. Sağ trafikte bu çizgi genelde ortada yatay gider, sağ tarafta yukarı doğru kırılır; böylece yol kenarı ve tabelalar aydınlanır, karşı şerit korunur. Ölçüm yaparken bakmanız gereken yer, kesme çizgisinin yatay kısmı. O kısım hedef çizginizin üstündeyse farlar yukarı bakıyor; çok altındaysa yola az ışık gidiyor.

Düzeltme: Vidaları Bulmak ve Ayarı Yapmak

Ölçümde sapma gördüyseniz sıra düzeltmeye geliyor. Buradan sonrası sabır işi; bir turda bitmez, adım adım yaklaşırsınız.

Ayar vidalarını tanımak

Kaputu açıp far gövdesinin arkasına baktığınızda genelde iki vida veya dişli görürsünüz: biri dikey (yukarı-aşağı), biri yatay (sağa-sola) hareket için. Bazı araçlarda tornavida, bazılarında altıköşe anahtar, bazılarında elle çevrilen plastik bir dişli vardır. Hangisinin ne yaptığını anlamanın en pratik yolu: farı yakın, vidayı çeyrek tur çevirin ve duvardaki desenin nereye gittiğine bakın. Ben not defterine "sol far, üstteki vida = dikey, saat yönü aşağı" diye yazıyorum; bir dahaki sefere aramıyorum.

Adım adım düzeltme

Tek far ile çalışın, diğerini bir mukavva veya bezle kapatın. Karışan iki desen sizi yanıltır.
Önce dikeyi ayarlayın, sonra yatayı. Dikeyi değiştirdiğinizde desenin kırılma noktası da yer değiştirir.
Çeyrek turdan fazla çevirmeyin, her turdan sonra duvara bakın.
Hedef: kesme çizgisinin yatay kısmı, sizin çizdiğiniz düşük çizgi ile örtüşsün; kırılma noktası ise farın dikey merkez çizgisine hizalansın.
İki farı da bitirdikten sonra kapatın, açın, ikisini birlikte kontrol edin. Simetri bozuksa hangisinin kaçtığını hemen görürsünüz.

Yol testi ve sık yapılan hatalar

Duvar ayarı bir başlangıç noktasıdır; son sözü boş bir yolda gece yapılan test söyler. Kısa farla düz bir yolda ilerlerken ışığın bittiği yeri gözleyin: yaklaşık 40-50 metre ileride net bir kesme görüyorsanız iş iyi. Karşıdan gelen selektör yapmıyorsa daha da iyi.

Benim yaptığım hatalar: uzun