Direksiyon Kontrol Etme

İlk arabamı aldığımda motor kaputunun altına bakmayı öğrenmek bana daha acil gelmişti. Yağ seviyesi, soğutma suyu, lastik basıncı… Direksiyonun da kontrol edilebilen bir parça olduğunu ise ancak bir gün otoyolda, belli bir hızın üzerinde volanda hafif bir titreme hissettiğimde fark ettim. Ustaya gittiğimde "rot başı yenmiş, biraz daha gecikseydin işin uzardı" dedi. O günden sonra direksiyon sağlamlığı kontrol alışkanlığını, aylık rutinimin bir parçası yaptım.

İyi haber şu: bu kontrolün büyük bölümü için kaldırıcıya, özel alete ya da yağlı ellere ihtiyaç yok. Bir düz zemin, biraz sabır ve neye dikkat edeceğini bilmek yeterli. Aşağıda kendi yaptığım sırayla anlatıyorum.

Direksiyon Boşluğunu (Oyunluğunu) Anlamak ve Ölçmek

Direksiyonda bir miktar boşluk normaldir; sistemin hiç boşluk vermemesi zaten beklenmez. Sorun, bu boşluğun zamanla büyümesi ve tekerleklerin dönüş komutunu gecikmeli almaya başlaması. Ben boşluğu "volanı çevirdiğimde ön tekerlek ne zaman tepki veriyor?" sorusuyla değerlendiriyorum.

Duran Araçta Basit Boşluk Testi

Aracı düz ve boş bir zemine çekiyorum, el frenini çekip tekerlekleri dümdüz konuma alıyorum. Kontağı açıyorum (hidrolik ya da elektrikli direksiyon devrede olmadan yaptığın test yanıltıcı olur, çünkü ağırlık hissi her şeyi bastırır). Sonra volanın en üst noktasına parmağımı koyup çok yavaş sağa çeviriyorum. Direksiyon simidi hareket ederken tekerleğin kıpırdamadığı mesafe, boşluk dediğimiz şey.

• Bu mesafe iki üç santimi geçmiyorsa genelde rahat ediyorum.
• Elimin ayası kadar, yani beş altı santimlik bir serbest hareket varsa not alıp servise soruyorum.
• Volan boşta gezinip tekerlek kıpırdamıyorsa bunu ertelenecek iş listesine koymuyorum.

Bir de şu var: rakamlar araçtan araca değişiyor. Eski bir ticari araçla yeni bir binek otomobilin toleransı aynı değil. Bu yüzden en sağlıklı referans, kendi aracının bir önceki hali. Kontrolü düzenli yapınca "geçen ay böyle değildi" diyebilmek en güçlü teşhis oluyor.

Yol Üzerindeki İşaretler

Bazı belirtiler garajda değil, yolda kendini gösteriyor. Ben şunlara kulak veriyorum:

• Elimi gevşettiğimde araç düz yolda sürekli bir tarafa kayıyorsa.
• Bozuk zeminde ön taraftan tak tak sesi geliyorsa.
• Direksiyonu sonuna kadar çevirdiğimde ıslık ya da inleme duyuyorsam.
• Yüksek hızda volanda titreme, düşük hızda ağırlaşma varsa.

Bu belirtilerin bir kısmı direksiyon sisteminden değil, lastiklerden kaynaklanabiliyor. Bu yüzden yola çıkmadan lastik basıncına bakmayı ihmal etmiyorum; havası düşük tek bir lastik bile aracı yana çektirip beni gereksiz yere telaşlandırabiliyor.

Titremenin Kaynağını Ayırt Etmek

Titreme frenlerken artıyorsa aklıma önce fren diskleri geliyor, direksiyon sistemi değil. Sadece belli bir hız aralığında oluyorsa balans şüphesi güçlenir. Her hızda ve özellikle direksiyonu çevirirken hissediliyorsa artık rot, rotil, salıncak burcu gibi bağlantı parçalarına bakmak gerekir. Bu ayrımı yapabilmek, servise gittiğimde neyi anlatacağımı bilmemi sağlıyor.

Bağlantı Parçaları ve Sıvı Tarafı

Direksiyon tek bir parça değil; volandan tekerleğe uzanan bir zincir. Zincirin bir halkası gevşerse boşluk oradan doğuyor.

Rot ve Rotil Muayenesi

Aracı emniyetli şekilde kriko ve takoz üzerine aldıktan sonra ön tekerleği iki elimle saat 3 ve 9 pozisyonundan tutup içe dışa sallıyorum. Belirgin bir tıkırtı ya da oynama varsa rot başı; saat 6 ve 12 pozisyonunda oynama varsa rotil ve tekerlek yatağı şüphesi öne çıkıyor. Ardından körükleri gözle kontrol ediyorum. Rot körüğü yırtılmışsa içine su ve toz girer, parça kısa sürede biter. Yırtık bir körük, ucuzken hallolacak bir işin habercisi.

Hidrolik Direksiyon Yağı

Aracımda hidrolik sistem varsa deponun kapağını açıp seviyeye bakıyorum; çoğu depoda soğuk ve sıcak için ayrı işaretler var. Yağın rengi de bilgi veriyor: koyulaşmış, yanık kokan bir yağ pompanın zorlandığını gösteriyor. Motor yağı seviyesini kontrol ederken bu depoya da bakmak alışkanlık haline gelince ek zaman kaybı olmuyor. Elektrikli direksiyonlu araçlarda böyle bir depo bulunmaz; orada uyarı lambası ve hata kodları devreye giriyor.

Kaçak ve Kayış Kontrolü

Aracı park ettiğim yerde ön tarafta yağ lekesi görürsem hortum ve kelepçeleri gözden geçiriyorum. Hidrolik pompayı çeviren kayış çatlamış ya da gevşemişse direksiyon aralıklı olarak ağırlaşabiliyor. Bu bölgede hava filtresi ya da akümülatör kontrolü yaparken zaten kaputu açtığım için birkaç saniyelik bir bakış çoğu zaman yeterli oluyor.

Kapanış

Direksiyon, sürüşte en çok temas