Far Soketinin Temizlenmesi ve Paslanma Önleme

İlk defa bir far soketiyle uğraştığım günü hatırlıyorum: sağ farım bazen yanıyor, bazen yanmıyordu. Ampulü değiştirdim, sorun geçmedi. Sigortaya baktım, sağlamdı. Sonunda soketi çekip çıkardığımda içindeki yeşilimsi-beyaz tozu görünce her şey anlaşıldı. Meğer arıza ampulde değil, ampule elektriği taşıyan o küçük plastik parçadaydı. O günden beri far arızası duyduğumda aklıma gelen ilk şeylerden biri soket oluyor.

Far soketi temizleme işi, ilk bakışta ürkütücü görünse de aslında yeni başlayan birinin evinde, birkaç basit malzemeyle yapabileceği bir bakım. Aşağıda kendi denemelerimden öğrendiklerimi, yaptığım hataları da saklamadan anlatacağım.

Soketteki Pas ve Kir Nereden Geliyor?

Far grubunun içi dışarıdan bakınca kapalı bir kutu gibi durur ama gerçekte tam sızdırmaz değildir. Arka kapaklardaki lastik contalar zamanla sertleşir, mikroskobik çatlaklar oluşur ve nem içeri sızar. Nem, metal terminallerle buluştuğunda oksitlenme başlar. Ben bunu ilk yıllarda "pas" diye adlandırıyordum; teknik olarak çoğu zaman bakır oksidasyonu oluyor ve rengi yeşile çalıyor.

Nemin ve ısının ortak etkisi

Far ampulü çalışırken ciddi ısı üretir. Isınan hava genleşir, soğuyunca büzülür ve bu döngü dışarıdaki nemli havayı içeri çeker. Yağmurlu bir günün ardından far camının içinde buğu görüyorsanız, aynı nem soketin oturduğu bölgeye de ulaşmıştır. Özellikle halojen ampullerin arkasındaki soketler bu yüzden daha çabuk yıpranır. Far lambası değiştirme işlemine giriştiğinizde soketin plastiğinin kararmış, kırılganlaşmış olduğunu fark ediyorsanız, ısı kaynaklı yorulma başlamış demektir.

Gevşek bağlantının yarattığı kıvılcım

Soket ampulün ayaklarını sıkı kavramazsa aradaki minik boşlukta ark oluşur. Bu kıvılcımlar metali yakar, kararmış siyah lekeler bırakır. Bir arkadaşımın aracında sokete "biraz oynayınca yanıyor" durumu vardı; söktüğümüzde terminallerin uçları resmen kömürleşmişti. Temizlik burada tek başına yetmez, terminalin yay gücünü de geri kazandırmak gerekir.

Belirtileri erken yakalamak

• Far bazen yanıp bazen sönüyorsa ya da yolda giderken titriyorsa,
• Işık normalden sarıya çalıyor, gücü düşmüş gibi görünüyorsa,
• Ampulü yeni değiştirdiğiniz halde kısa sürede yine attıysa,
• Far arkasından hafif yanık kokusu geliyorsa,

büyük ihtimalle sorun sokettedir. Rutin far kontrolü yaparken iki tarafın parlaklığını karşılaştırmak, bu farkı erkenden yakalamanın en kolay yolu.

Adım Adım Temizlik ve Koruma

Bu iş için pahalı alete gerek yok. Benim çantamda şunlar duruyor: elektronik kontak temizleyici sprey, ince telli pirinç fırça (diş fırçası da iş görüyor), zımpara kağıdının en incesi, temiz bez, ve dielektrik gres.

Hazırlık: akü ve soğuma

İlk kural, farları söndürüp motoru kapatmak ve ampulün soğumasını beklemek. Ben en az on beş dakika bekliyorum. İkinci kural, akünün eksi kutup başını sökmek. Bu adımı atlamayın; kısa devre riski küçük ama sonucu pahalı. Zaten akümülatör bakımı sırasında kutup başlarını nasıl söküp taktığınızı öğrendiyseniz bu iki dakikalık bir iş.

Sökme ve kuru temizlik

Soketin çoğunda bir kilit tırnağı vardır. Zorlamadan tırnağa bastırıp düz çekin; yana bükerek çıkarmaya çalışırsanız plastik kırılır, ben bunu bir kez yaptım ve yeni soket aramak zorunda kaldım. Soketi çıkardıktan sonra içindeki toz ve kuru kiri fırçayla alın. Terminallerin yüzeyinde yeşil ya da beyaz kabuk varsa ince zımparayla nazikçe silin. Amaç metali aşındırmak değil, oksit tabakasını kaldırıp parlak yüzeyi ortaya çıkarmak.

Sprey, kurutma ve koruma

Kuru temizlikten sonra kontak temizleyiciyi terminallere püskürtün, birkaç saniye bekleyin ve soketi ters çevirip sıvının akmasına izin verin. Su bazlı temizleyici ya da fren temizleyici kullanmayın; birincisi nem bırakır, ikincisi plastiği çatlatabilir. Sprey tamamen uçtuktan sonra terminallerin iç yüzüne çok ince bir tabaka dielektrik gres sürün. Bu gres iletken değildir; suyu ve havayı dışarıda tutarak oksitlenmeyi başından engeller. Fazla sürmeyin, mercimek tanesi kadarı iki soket için yeter.

Takarken soketin yerine oturduğunu "klik" sesinden anlarsınız. Aküyü bağlayıp farı yakın, birkaç dakika açık bırakıp titreme olup olmadığına bakın. Bu arada far ayarına da bir göz atmak iyi olur, çünkü ampul veya soketle uğraşırken hüzme açısı kayabiliyor.

Küçük Bir Alışkanlık, Uzun Bir Ömür

Ben soket kontrolünü mevsim geçişlerine bağladım. Kış öncesi ve yaz öncesi olmak üzere yılda iki kez bakıyorum; toplamda yarım saatimi alıyor. Motor yağı seviyesine, lastik basıncına, soğutma suyuna baktığım o rutinin içine bunu da ekledim. Sonuçta far, gece yolculuğunda güvenliğinizi doğrudan belirleyen parça; ampul markası ne kadar iyi olursa olsun, elektriği taşıyan bağlantı sağlıklı değilse hiçbir anlamı kalmıyor.

Bir arıza aramaya başlarken en pahalı parçadan değil, en ucuz ve