Far Lambası Yanmadığında Yapılması Gerekenler

İlk kez gece yolculuğunda farın söndüğünü fark ettiğinizde insanın içi bir hoş oluyor, biliyorum. Benim başıma ilk defa şehir dışında, hiç de aydınlatması iyi olmayan bir yolda geldi. O gece yapabildiğim tek şey uzun farla idare edip en yakın benzinliğe kadar gitmekti. Ertesi sabah bagajdan el lambasını çıkarıp kaputu açtığımda ise aslında sorunun ne kadar basit olabileceğini gördüm: yanmış bir sigorta. O günden beri far lambası yanmıyor diyen herkese aynı şeyi söylüyorum: panik yapmadan, ucuzdan pahalıya, kolaydan zora doğru bir sıra izleyin.

Bu yazıda kendi denemelerimden çıkardığım kontrol sırasını anlatacağım. Hiç alet kullanmamış biri bile bu adımların en az yarısını park halindeki aracında, on beş dakikada tamamlayabilir. Yalnız başlamadan önce iki şey: motoru durdurun, kontağı kapatın ve mümkünse anahtarı cebinize alın. Farlar sıcak çalışan parçalardır, kapatmadan hemen sonra ampule dokunmak istemezsiniz.

Ucuzdan Pahalıya: Sigorta, Akümülatör, Soket Sırası

Bu sıralamayı tesadüfen bulmadım. Sigorta hem en çok arızalanan hem de en ucuz parça. Akümülatör zaten düzenli kontrol etmeniz gereken bir şey. Soket ve kablo ise elleriniz kirlensin istemediğiniz, biraz daha sabır gerektiren kısım. Yani doğal olarak bu sırayla ilerlemek en mantıklısı.

Sigorta Kutusunu Bulmak ve Okumak

Çoğu araçta iki sigorta kutusu vardır: biri motor bölmesinde, plastik kapaklı bir kutu şeklinde; diğeri kabin içinde, genelde direksiyonun altında ya da torpido gözünün yanındaki kapakta. Hangi sigortanın hangi işe baktığını kapağın iç yüzündeki şemadan ya da kullanım kılavuzundan bulabilirsiniz. Benim aracımda kısa far sigortaları sağ ve sol için ayrı ayrıydı, bunu ilk seferde kaçırmıştım.

Sigortayı çıkarınca ışığa doğru tutun. İçindeki metal şerit kopmuşsa ya da siyah bir is izi varsa o sigorta gitmiş demektir. Yerine kesinlikle aynı amper değerinde yenisini takın. Üzerindeki sayı ve renk aynı olmalı. Daha yüksek amperli sigorta takmak, yangına giden en kısa yol. Ben yedek olarak torpido gözünde küçük bir poşet sigorta seti tutuyorum, maliyeti bir kahve parası.

Akümülatörü Gözden Geçirmek

Sigorta sağlamsa sıra akümülatörde. Farın hiç yanmaması genelde akü kaynaklı olmaz ama zayıf yanması, titremesi ya da motor çalışırken parlayıp durunca sönmesi doğrudan akü ve şarj sistemini işaret eder. Kutup başlarına bakın: üzerinde beyaz-mavi tozlu bir birikinti varsa temas bozulmuş olabilir. Bu birikintiyi temizlemek ve kutup başlarının sıkılığını kontrol etmek, akümülatör bakımının en temel parçası ve tek başına birçok elektrik sorununu çözüyor.

Elinizde çok fonksiyonlu ölçü aleti varsa motor kapalıyken 12,4-12,6 volt civarı görmeniz iyi bir işaret. 12 voltun altına düşmüşse akü zayıflamış demektir. Aracı çalıştırın ve tekrar ölçün; değer yükselmiyorsa şarj tarafında bir sıkıntı var, orası artık ustanın işi.

Soket, Kablo ve Rutubet

Sigorta ve akü tamamsa sıra en son adımda. Far ampulünün arkasındaki soketi çıkarın. Ben bir keresinde soketin içinde yeşillenmiş bakır uçlarla karşılaştım; kaput contası ezildiği için oraya su sızıyordu. İnce bir tel fırça ve kontak spreyiyle temizledikten sonra sorun kalmadı.

Şunlara bakın:

• Soketin plastiği erimiş veya kararmış mı? Aşırı ısınma işareti, soketi değiştirin.
• Uçlar gevşek mi? Takıp çıkarınca "tık" sesi gelmiyorsa temas zayıf.
• Kabloların kılıfı çatlamış, sürtünmeden kesilmiş mi?
• Far kapağının arkasındaki lastik körük yerinde mi? Yerinde değilse içeri rutubet girer.

Peki Ampulün Kendisi?

Farkettiyseniz ampulü sona bıraktım. Sebebi şu: ampulü değiştirmek en kolay iş gibi görünür ama yanmış sigortayı veya bozuk soketi görmezden gelip yeni ampul taktığınızda, yeni ampul de hiç yanmaz ya da kısa sürede gider. Önce besleme yolunu doğrulayıp sonra ampule geçmek daha akıllıca.

Tek Far mı, İki Far mı?

Bu soru bana teşhiste en çok yardımcı olan soru oldu. Tek taraf sönmüşse ihtimallerin başında o tarafın ampulü ya da soketi gelir. İki taraf birlikte sönmüşse ortak bir noktada sorun var demektir: sigorta, röle, far kolu anahtarı ya da şase bağlantısı. Kısa far çalışıp uzun far çalışmıyorsa (veya tersi), suçlu büyük olasılıkla far kolu anahtarı ya da ilgili röledir.

Ampulü Gözle Ayırt Etmek

Ampulü çıkarıp ışığa tutun. İçindeki ince flaman kopmuşsa görürsünüz. Cam içi grileşmiş, aynalanmış gibi durması da ömrünü tamamladığını gösterir. Yeni ampul takarken cam kısma çıplak elle dokunmayın; parmak izindeki yağ, ısınınca camda gerilim yaratıp ampulü erken bitirir. Bir bez ya da eldiven yeter. Ampul değiştirme işini adım adım anlattığım ayrı bir rehber de var, ilk kez yapacaksanız oraya bir göz atın.

Ne Zaman Ustaya Gitmeli?

Şu üç durumda ben artık kendim uğraşmıyorum: sigorta taktıktan kısa süre sonra tekrar atıyorsa (bir yerde kısa devre var), kablo demetinde yanık koku ve